Veldur hver á heldur - Pistlar frá Þekkingarmiðlun

Eftir Ingrid Kuhlman

Ástæða þess að mikið hefur verið rætt og ritað um starfsánægju og vellíðan á vinnustað er að sterk tengsl eru á milli hennar og árangurs í starfi. Allir þekkja það að nenna ekki að vinna leiðinleg verkefni eða að hafa svo mikla ánægju af starfinu að það er erfitt að hætta. Rannsóknir á starfsánægju eru margar og töluvert er vitað um hvernig hægt er að auka hana með því að uppfylla grundvallarþarfir starfsmanna, sem eru m.a.

• Þörfin fyrir traust. Að staðið sé við gefin loforð og komið fram við starfsmenn á réttlátan og sanngjarnan hátt, m.a. með tilliti til launakjara.
• Þörfin fyrir að þróast. Að finna það að maður geti  þróað sína færni og haft starfsþróunarmöguleika.
• Þörfin fyrir virðingu. Að vita það að maður muni fá viðurkenningu og umbun ef maður leggur sig allan fram, gerir sitt besta, sýnir tryggð og skilar vel unnu vinnuframlagi.
• Þörfin fyrir að finnast maður vera hæfur. Þörfin fyrir að fá að sýna það sem maður kann best, þar sem hæfileikar nýtast best og þar sem maður fær að takast á við áskoranir.

Stjórnun á stóran þátt í vellíðan starfsmanna

Þegar litið er á stjórnunarþáttinn er ljóst að stjórnendur eiga drjúgan þátt í vellíðan starfsmanna og frammistöðu þeirra í starfi. Rannsóknir sálfræðingsins Clayton Lafferty, sem hefur rannsakað áhrifaríka stjórnun í yfir 20 ár, hafa leitt í ljós að marktæk tengsl eru milli uppbyggilegs stjórnunarstíls og ánægju, vellíðanar og velgengni í starfi. Rannsóknir á Vesturlöndum hafa líka ítrekað sýnt fram á að meginástæða þess að fólk hættir í starfi er ekki launatengd heldur í flestum tilfellum slæm samskipti við næsta yfirmann.

Heilbrigð stjórnun leiðir til vellíðanar

Mikilvægt er að stjórnandi beiti uppbyggilegum stjórnunarstíl. Eftirfarandi þættir í hegðun stjórnenda eru taldir stuðla að vellíðan og ánægju starfsfólks:

• § Góðir stjórnendur gefa skýr skilaboð um til hvers er ætlast af starfsfólkinu. Einstaklingur sem ekki veit hvað hann á að gera né hvernig er líklegri til að upplifa óöryggi og óvissu en ánægju, metnað og stolt.
• § Góðir stjórnendur gefa starfsfólki svigrúm til að vera skapandi og gera mistök án þess að því sé refsað fyrir.
• § Góðir stjórnendur leggja áherslu á jákvæð og hvetjandi samskipti og hlusta með opnum huga á þarfir, væntingar og hugmyndir starfsmanna.
• § Góðir stjórnendur tryggja gott aðgengi að sér. Mikilvægt er að fjarlægðin á milli stjórnunarstiga sé lítil og upplýsingaflæðið skýrt og nægjanlegt. Samstarfsvilji er líka algjört skilyrði og mikilvægt að starfsmaður geti leitað til stjórnandans.
• § Góðir stjórnendur meta frammistöðu starfsmanna að verðleikum og veita starfsmönnum viðurkenningu fyrir vel unnin störf. Það er því miður nokkuð algengt á vinnustöðum á Íslandi að lítið sé um endurgjöf á frammistöðu eins og hrós. Lykilatriði varðandi árangur er að vita hvað megi gera betur og hvað sé gert vel. Hvers vegna ætti einstaklingur að bæta frammistöðu sína ef hann veit ekki einu sinni hvað er að henni? Starfsmannasamtöl, regluleg endurgjöf og umræða um frammistöðu virkar vel til að aðstoða fólk við að ná tökum á verkefnum og vekja upp stolt og áhuga.
• § Góðir stjórnendur treysta starfsmönnum sínum. Grunnur opinna og hispurslausra samskipta og aukinnar þátttöku starfsfólks byggir á gagnkvæmu trausti og virðingu á milli stjórnanda og starfsmanns. Þetta eflir hugrekki starfsmanna til að koma með tillögur að breytingum, t.d. á vinnutilhögun eða veittri þjónustu. Traust er einnig skilyrði fyrir því að stjórnandinn veiti starfsmönnum sínum umboð til athafna.
• § Góðir stjórnendur leggja áherslu á stöðugan lærdóm og á að starfsmenn fái tækifæri til að þroskast í starfi.

Að upplifa ábyrgð og vera hluti af heildinni

Fyrir starfsfólk skiptir máli að það upplifi sig ábyrgt og finnist það hluti af hópnum. Ábyrgðartilfinningin kemur þegar við tengjumst öðrum starfsmönnum vináttuböndum og andrúmsloftið er vingjarnlegt og óþvingað. Þeir sem eiga vini á vinnustaðnum eru líklegri til að hætta ekki þegar erfiðleikar koma upp auk þess sem vinátta tryggir að þeir beri hag samstarfsmanna fyrir brjósti og láti sig varða velferð og árangur annarra.

Sjálfstæði í starfi og sveigjanleiki

Þáttur sem hefur mikil áhrif á vellíðan starfsmanna er hvort starfsmönnum er treyst til að vinna verkefnin upp á eigin spýtur og hvort þeir geti haft áhrif á eigin vinnutilhögun m.t.t. til hvenær, hvar og hvernig þeir vinna vinnuna. Rannsóknir sýna að næstmesti streituvaldurinn í vinnunni er skortur á jafnvægi milli vinnu og einkalífs. Starfsmenn upplifa streitu þegar vinnan gagntekur þá og er tekin fram yfir fjölskylduna og einkalífið. Mikilvægt er því fyrir vinnustaði að skapa leiðir til að auka sveigjanleika, t.d. með því að bjóða upp á sveigjanlegan vinnutíma, hlutastörf og þann möguleika að vinna heima hluta úr deginum.

Ímynd og stolt af fyrirtækinu

Mikilvægt er að starfsmenn hafi jákvæða afstöðu til vinnustaðarins og sjái tilgang í starfinu og verkefnunum. Það er þekkt að fólk getur skilað af sér afburðaárangri undir lélegum kringumstæðum vegna tilgangsins eða mikilvægis verkefnisins. Ef tilgangurinn höfðar ekki til fólks er gagnlegt að ræða hvers vegna og hvað hægt sé að gera. Ímynd vinnustaðarins skiptir í huga samstarfsmanna máli fyrir starfsánægju. Þannig er líklegt að starfsánægjan verði ekki eins mikil ef starfsmaður upplifir að umræðan um vinnustaðinn sé neikvæð.

Góður starfsandi og starfsánægja hefur ýmsa jákvæða hluti í för með sér. Starfsmannaveltan verður yfirleitt minni auk þess sem auðveldara verður að laða að hæft fólk. Streitan verður minni og afköstin aukast auk þess sem starfsmenn eru líklegra til að sýna frumkvæði og nýta sköpunargáfuna. 

Höfundur er framkvæmdastjóri Þekkingarmiðlunar ehf.