Örlagarík ferð út með ruslið - Guðrún Tryggvadóttir

Eftir Guðrúnu A. Tryggvadóttur 

Fyrir um 16 árum síðan varð ég fyrir reynslu sem mig langar að segja ykkur frá. Ég var þá nýflutt aftur til Þýskalands og í húsinu sem við fluttum í bjó fullorðin kona, svona um sextugt og allt í fína og allt venjulegt við það. En þegar ég fór út með ruslið í fyrsta skipti kom þessi annars hægláta kona aðsvífandi og reifst og skammaðist yfir ruslapokanum mínum.

Hún reif síðan af mér pokann, sem var fullur af öllu þessu venjulega sem í mínum orðaforða hafði eitt samheiti „rusl", en það var sitt hvað matarkyns, fernur, plastílát, glerkrukkur og svona hitt og þetta, og tók til við að tæma uppúr pokanum mínum og leggja í penar hrúgur á gangstéttina fyrir framan mig.

Síðan hélt hún yfir mér fyrirlestur um hverju ætti að henda í hvaða tunnur og poka. Þetta var fyrsta kennslustundin mín í því hvernig maður ætti að flokka rusl í Þýskalandi þátímans.

Ég kom algerlega af fjöllum, hafði aldrei hugsað út í þetta og aldrei heyrt neitt um flokkun á rusli. Mér fannst hún voðalega leiðinleg og þótti það mikil afskiptasemi af henni að vera að ráðskast svona með ruslapokann minn en ég þorði ekki öðru en að fylgja fyrirmælum hennar eftir þessa uppákomu. Rusl er persónulegt og óbærileg tilfinning að ókunnugt fólk sé að gramsa í ruslinu manns, það vildi ég fyrir alla muni forðast að lenda í aftur.

Reyndar var þetta síðan mjög einfalt mál. Það var allt til alls í kerfinu og allt ókeypis, brún og svört tunna í garðinum, gulir pokar fyrir plastrusl fáanlegir fríir við hvern búðarkassa og á gámastæði voru út um allan bæ. Í kjörbúðum voru sjálfsalar fyrir gler- og plastflöskur og hægt að fá peninga fyrir þær greidda út í hönd við kassann. Það var einnig mjög einfalt að skila notuðum fötum til endurnýtingar því víða um bæinn voru fatagámar Rauða krossins og minntu mann á að hugsa um þá sem ekkert eiga.

Eftir aðeins nokkurra vikna æfingu var flokkunin komin uppí vana og ég fór að sjá hve miklu ég henti áður í tunnuna án þess að hugsa nokkuð út í það hvar það lenti eða hvernig áhrif það hefði á umhverfið.

6 árum síðar flutti ég síðan til Íslands og varð þá fyrir kúltúrsjokki af öðrum toga. Nánast enginn flokkaði ruslið sitt á Íslandi árið 2000 og fyrstu gámastöðvar Sorpu voru fáar og langt á milli þeirra og ekkert annað í boði. Sannleikurinn er sá að þegar maður hefur einu sinni byrjað að flokka ruslið sitt er ekki aftur snúið, það er bara ekki hægt. Uppúr þessi fór ég því að velta fyrir mér hvað væri hægt að gera til að gera flokkun heimila einfaldari og hvernig væri hægt að fá fólk til að taka þátt í að flokka rusl og vernda náttúruna fyrst ekkert átti að gera í hverfunum. Eins og mér leiddist skammarfyrirlesturinn sjö árum áður sá ég nú þörf fyrir að halda slíkan fyrirlestur yfir samlöndum mínum. En enginn var að hlusta, viðhorfið var að þetta væri ekkert vandamál á Íslandi, hér væri náttúran svo hrein og við svo fá. Sérvitringar nýkomnir utan úr hinum stóra heimi þyrftu bara að átta sig á því. Gamla viðkvæðið að „lengi taki sjórinn við" lifði enn góðu lífi.

En sem betur fer hefur allt gerbreyst síðan þá. Einkaaðilar komu inn á markaðinn með þjónustu við heimilin, Endurvinnslutunna Gámaþjónustunnar leit dagsins ljós árið 2005 og Íslenska gámafélagið tók við sér ári seinna með Grænu tunnuna og síðan þriggja tunnu kerfi sem nú þjónar nokkrum sveitarfélögum á landinu og fellur í góðan jarðveg hjá flestum. Þarna sannaði sig að einkaframtakið getur verið gríðarlega sniðugt og bryddað upp á nýjungum löngu áður en þeir aðilar sem í raun eru ábyrgir fyrir málaflokknum taka við sér. Reykjavíkurborg tók síðan Bláu tunnuna í notkun tveim árum eftir að Endurvinnslutunnan kom á markað.  Nú eru einnig ókeypis þjónusta Sorpu komin í hverfin, grænir og bláir Grenndargámar standa gapandi stoltir út um allt höfuðborgarsvæðið. Flest sveitarfélög eru búin að taka upp kerfi til að taka við flokkuðu rusli enda margsannað og hagfræðilega útreiknað að ekki er skynsamlegt að kasta verðmætum á glæ og að menga náttúruna í leiðinni kosti líka sitt, þó síðar sé.

Eftir nokkur ár á landinu og að mér fannst, rosalega hægfara þróun í þesum málaflokki, fann ég líka sterka þörf til að taka þátt í vakningunni og gera eitthvað í málinu, finna farveg til að leiðbeina um umhverfismál, s.s. vistvæn innkaup og endurvinnslu og ákvað því íað taka að mér hlutverk hinnar „afskiptasömu nágrannakonu" þó með aðeins öðru sniði sé.

Ég sá t.a.m. mikla þörf fyrir að búa til yfirlit um móttökustaði, þar sem allir gætu fundið með nokkrum músarsmellum út úr því hvar næstu endurvinnslustöð  væri að finna og hvaða flokkum væri tekið á móti þar. Eins fannst mér mikilvægt að fólk gæti fundi sér upplýsingar um hvernig hverri vöru og innihaldi hennar sé fargað á sem umhverfisvænstan hátt með því að tengja upplýsingar um þær endurvinnsluleiðir (tunnur og gáma) og Fenúr endurvinnsluflokka sem eru í boði á Íslandi við einstaka vörur.

Á vef Náttúrunnar lítur afraksturinn þannig út að endurvinnsluflokkarnir og staðsetning grenndargáma og gámastöðva tengjst öllum vörum á markaði, bæði innihalds og umbúðaflokkum (sjá dæmi: http://www.natturan.is/verslun/400/) auk þess sem Endurvinnslukortið (sjá: http://www.natturan.is/recycle/) er landsyfirlit yfir staðsetningu grenndargáma og gámastöðva á öllu landinu.

Meira um endurvinnslu í ýmsum flokkum t.d. hér: http://www.natturan.is/husid/1374/ og svo má alltaf slá inn leitarorð til að finna það sem þú ert forvitin um.