Að hreinsa til - í huganum - Guðrún Tryggvadóttir

Guðrún A. Tryggvadóttir  

Á síðustu dögum hef ég reynt  að ímynda mér hvað gæti í versta falli beðið okkar þegar „stóra skýrslan" (sem nú er gætt af öryggisvörðum í Prentsmiðjunni Odda) kemur fyrir augu almennings í landinu.

Verður það uppþot og uppreisn, kerfisbreytingar sem leiða til góðs eftir margra ára baráttu, heimilismissir þúsunda fjölskyldna, vöruskortur og fátækt hjá stórum hluta þjóðarinnar eða verður það einungis eitthvað lægri standard en við höfum búið við á undanförnum árum. En lífsgæði eru að sjálfsögðu afstætt hugtak og jafnvel ómælanlegt.

Mig langar því og finnst svolítið hollt að skoða hvað við þurfum raunverulega til að lifa af:

Auðvitað þurfum við ást og vináttu en það segir sig sjáft. Annað, eitt það mikilvægasta fyrir hárlausar skepnur eins og okkur er húsaskjól (hellisskúti dugir ekki lengur), klæði og fæði. Húsaskjólið getur verið lítið eða stórt en það þarf að halda vindi og vatni og vera nægilega vel einangrað til að við getum haldið hita á okkur og afkvæmunum sem við ungum út og viljum umfram allt annað koma á legg. Síðan er það skjólfatnaður, matur og drykkur. Þá kemur að baráttunni við tímann og eyðileggjandi afl hans, viðhaldinu, eins og t.d. þvottum.

Í byrjun síðustu aldar (og fyrir þann tíma auðvitað) fólst lífsbaráttan í því að hafa einmitt þessi lífsgæði, hlýtt ból undir óleku þaki, sæmilega að borða og drekka og aðstöðu til að þvo þvott og hengja til þerris. Þetta gildir enn þó að það hljómi eins og svolítið of lítið að fara fram á.

Allt var þetta og er gríðarlega flókið mál og þó það hljómi eins og í gamla daga hafi kröfurnar verið allt aðrar og minni þá er það ekki öldungis rétt. Það eina sem hefur virkilega breyst er að erfiðu verkin eru ekki eins erfið vegna vélvæðingarinnar en á móti kemur að við fórum alltaf fram á meira og meira þar til erfiðið við að framfæra okkur sjálfum og fjölskyldunni var orðið jafn erfitt og í gamla daga þó á annan máta sé.

Mér segir svo grunur að ömmur mínar og langömmur hafi ekki alltaf haft þvottavélar til að þvo af sínum börnum. Hvað þá formæður þeirra. Ég hef líka verið án þeirra nokkrum sinnum á lífsleiðinni og það var hræðilega erfitt. Að þvo þvott í baðkari er ekki gott fyrir mjóhrygginn. Ég er mjög þakklát fyrir að eiga þvottavél í dag, mjög þakklát.

Til að koma aftur að inngangi þessa pistils þá erum við líka að endurskoða stöðu okkar og huga að því hvar við getum sparað á heimlilinu og hvað við komumst af með. Að vera meðvitaður um umhverfið er ekki síst að vera hagsýnn og varkár og sólunda ekki fjármunum að óþörfu.

Það má kannski segja að það að hugsa um umhverfislega þætti við þvotta í dag sé nútímalúxus sem sé alger óþarfi því enginn hafi pælt í því í gamla daga. En það er ekki alveg svo einfalt. Einmitt vegna þess hve við höfum á vél- og tæknivæddri síðustu öld gengið gríðarlega á auðævi jarðar verðum við að gera allt sem við getum til að lágmarka þann skaða sem við völdum með lúxusgræjunum okkar eins og þvottavélinni og þurrkaranum. Sérstaklega af því að við viljum ekki þurfa að sjá af þeim.

Þvottavélin og þurrkarinn eyða hvað mestri orku á heimilinu eða um 20%. Það skiptir því máli að nota orkunýtna þvottavél og hengja upp þvott frekar en að þurrka í þurrkara. Hverri þvottavél eiga að fylgja upplysingar um orkunotkun hennar en orkumerkin  Energy Star http://www.natturan.is/efni/1020/ Evrópska orkumerkið http://www.natturan.is/efni/1155/ og GEEA  http://www.natturan.is/efni/1152/ hjálpa okkur að finna orkunýtnustu tækin á markaðinum.

• Mælt er með því að fjárfest sé í umhverfismerktri þvottavél sem er í orkuklassa A, A+ eða A++ til að ná hámarks skilvirkni við þvott. 
• Ráðlagt er að nota umhverfismerkt þvottaefni án ilmefna og umhverfismerkt mýkingarefni.
• Best er að nota eins lítið af þvottaefni og hægt er skv. leiðbeiningunum. Íslenskt vatn leyfir þó minni skammta því það er ekki eins hart og í flestum löndum sem skammtastærðir eru miðaðir við. Gott er að hafa í huga að framleiðendurnir vilja líka kannski ekki að um of sé sparað! Ágætt er að merkja á mæliskeiðar eða mælirör með tússi rétt magn þvottaefnis. Helmingur af ráðlegum skammti dugar oftast til.
• Ef nota þarf blettahreinsi er ráðlagt að notast aðeins við umhverfismerktan blettahreinsi eða vistvæn húsráð.
• Til að spara orku er betra að þvo fulla vél og ef þú sleppir forþvotti sparast 20% af rafmagnsnotkuninni.
• Ný föt innihalda oft formaldehýð sem veldur ofnæmi og því er ráðlagt að þvo þau áður en þau eru notuð.
• Suðuþvott ætti aðeins að nota ef að nauðsynlegt er. Bakteríur í bleyjum og nærfötum deyja við 60°C.
• Notaðu eins kalt vatn og þú kemst af með. Ef þú getur þvegið á 30°C í stað 40°C þá er það mikið betra fyrir umhverfið.
• Rafmagnsnotkun þvottavéla fer eftir hitastigi sem valið er og vatnsnotkuninni. Tvisvar sinnum meira rafmagn er notað þegar þvegið er við 90ºC heldur en við 60ºC en fjórum sinnum meiri við 90ºC heldur en við 40ºC.

Gott skipulag auðveldar vinnuna við þvottinn til muna. Allir fjölskyldumeðlimir ættu að taka þátt í a.m.k. að ganga frá sínum eigin fötum. Það eykur ábyrgð og sjálfstraust barnsins að koma fötunum sínum í þvott og kunna að ganga frá þeim á rétta staði. Ef álagið er aðeins á einni manneskju getur það verið mjög íþyngjandi.

Best er að þvottinum sé safnað saman á ákveðinn stað á heimilinu og skítugur þvottur rati strax í þvottakörfuna. Handtökin eru mörg við þvottinn, bæði við að flokka, setja í vélar, hengja upp, taka niður og ganga frá. Það er því mikilvægt að hafa rétta hæð á vélunum, vinnuborði og snúrum. Góð aðstaða í þvottahúsinu getur hjálpað mikið til. Þá er enn eftir að ganga frá í skápa og skúffur þar sem allt er yfirleitt í hinum ýmsustu hæðum og nægt svigrúm fyrir teigjuæfingar (?).

Ef einhver veit ráð til að virkja fjölskylduna í þvottahúsinu þá látið mig vita því ég get ekki státað af góðum árangri á þessu sviði þó svo að teorían sé vel mótuð.