Þegar tilfinningarnar taka völdin - Jóna Björg Sætran

Pistill Jónu Bjargar Sætran 16. des. 2010

Hvernig líður þér nú þegar jólahátíðin er í næstu viku?  Ert þú full tilhlökkunar og bíður þess spennt að bera fram jólasteikina - eða finnur þú fyrir kvíða sem vex með hverjum degi? Ertu búin að ná að gera allt sem þú ert vön að gera fyrir jólin - eða áttu heilmikið eftir? Ertu búin að ákveða og jafnvel kaupa allar jólagjafirnar - eða ertu búin að sjá fram á að þú getir alls ekki keypt það sem þú ætlaðir að kaupa til jólagjafa? Ertu búin að kaupa hamborgarahrygginn - eða ertu búin að skoða kjötstykkin í matvörubúðunum - búin að horfa á verðmiðana ..... búin að leggja saman í huganum hvað jólamáltíðin myndi kosta fyrir ykkur öll - „.... ætli þetta takist í ár"?

Ertu búin að gera allt ?
Hvernig er þetta með þig? Búin að fara á jólatónleikana? Búin að skreppa til Boston? Búin að kaupa nýjar útiseríur á húsið og í garðinn? Búin að versla jólafötin - já og allar jólagjafirnar tilbúnar?
Ef þetta á við þig þá er það hreint frábært og vel þess virði að óska þér til hamingju með aðstæður þínar. Að undanförnu hef ég heyrt því víða kastað fram að ástandið í þjóðfélaginu sé svo miklu betra en af sé látið. Fólk virðist hafa fullt af peningum. Alltaf uppselt á jólatónleika um allt land. Fullt út að dyrum af fólki á öllum aldri. Allar vélar fullar til og frá Boston - fólk hafi sko sæg af seðlum. Er þetta svo í raun og veru? Hvers vegna er það þá sem svo margir eru með sívaxandi kvíðahnút í maganum þessa dagana?

Hefur þú liðið skort?
Um daginn ók ég framhjá húsi hér í Reykjavík þar sem fólk beið í langri biðröð úti í kuldanum eftir úthlutun matvæla. Það var ansi kalt í veðri. Hvers vegna stóð þetta fólk þarna og beið - og hvers vegna í ósköpunum var ekki búið að flytja matarúthlutunina inn í hús, það er jú autt húsnæði út um allan bæ hér í höfuðborginni. Þó svo að ég nefni hér Reykjavík, þá geri ég mér grein fyrir því að það er svipað ástand víða annars staðar á Íslandi. Hefur þú einhvern tímann þurft að standa í sporum þessa fólks? Hefur þú einhvern tímann þurft að standa í matvörubúð og komist að þeirri niðurstöðu að þú ættir ekki fyrir mat næstu daga, þú gætir aðeins keypt eitthvað smávegis? Hefur þú á sama tíma horft hugsandi á innkaupakörfur annarra í versluninni og hugsað hvað það væri nú gaman ef þú gætir líka farið heim með eitthvað af þessu góðgæti?  

Ef þú hefur aldrei liðið slíkan skort, þá átt þú erfitt með að skilja hvernig þeim líður sem hafa ekki til hnífs og skeiðar eins og sagt er. Ef það er reyndin, þá er það er hið besta mál og gott að lífið skuli hafa verið þér svona hliðhollt, en það getur verið að ýmsir sem standa þér nálægt hafi ekki fengið eins margar hagstæðar samstæður í teningakasti lífsins eins og þú.  Reyndu að skanna í huga þér hverjir í kringum þig gætu þurft á aðstoð að halda, aðstoð til að halda gleðileg jól. Gætir þú rétt þeim hjálparhönd á einhvern hátt - án þess að skerða stolt þeirra og reisn?

Ertu kvíðin fyrir jólunum?
Kvíðahnúturinn sem vex og vex þegar jólahátíðin nálgast getur skapast og vaxið af allt öðrum ástæðum heldur en fjárskorti. Hvernig er með jólaboðin í fjölskyldunni? Hverjum er boðið hvert - og hverjir verða ekki með okkur í ár? Jólin geta reynst nær óyfirstíganlega erfið þegar ástvinamissir hefur orðið á árinu - eða verður skömmu fyrir jólahátíð. Slíkt markar óneitanlega allt jólahaldið - jafnvel í mörg ár á eftir, þó reynt sé að halda jól og lagt kapp á að brosa í gegnum tárin. Skilnaðir ársins setja ekki síður strik í jólahaldið á margan hátt. Hvar eiga börnin að vera? Hvenær? Hvað með afa og ömmu? Hverjum er ekki hægt að bjóða í jólaboðið í ár af því að þá yrði allt svo vandræðalegt? Hver móðgast ef ég býð N.N.? Hverjum sárnar ef ég ákveð að bjóða ekki N.N.? ..... og hvernig verður þetta svo á gamlárskvöld?

Munum boðskap kærleikans
Jólahátíðin ætti að vera sá tími þegar sár eru látin gróa og allir leggja sig fram um að sameinast í friði og kærleika. Jólaboðin ættu að vera full af kærleika og samhyggð, öllum þarf að líða vel. Jólahátíðin er ekki rétti tíminn til neikvæðrar gagnrýni né niðurrifs, rifrilda og annars ósættis. Í raun er enginn tími rétti tíminn fyrir slíkt heldur þarf að vinna að því að leysa mál á friðsælan hátt.          
Það væri barnaskapur að ætla að allt leiki í lyndi hjá öllum í kringum þig, að það séu engir erfiðleikar. Alvara lífsins er það flókin og hliðarstígarnir svo margir og krókóttir á lífsleiðinni að slíkt er að ég tel óraunhæf óskhyggja. Þú getur hins vegar lagt þitt af mörkum til að  þér og þínum líði ögn betur. Öll eigum við safn af glansmyndum, grímum, sem hægt er að setja upp við ákveðin tækifæri. Þetta á líka við um fólkið okkar og þá aðra sem við erum að umgangast dags daglega. Við vitum ekki í raun hvernig fólkinu líður undir niðri, þar geta ýmsar tilfinningar verið að krauma án þess að við fáum að verða þess vör. Þetta á ekki síst við núna fyrir jólin og yfir hátíðarnar. Ýtum sjálfum okkur aðeins út fyrir þennan dags daglega þægindahring, þægindahringinn sem okkur finnst svo ansi hreint notalegt að kúra í, og gefum okkur tíma til að hugsa markvisst um hverjum við getum létt lífið og þá hvernig. Slíkt þarf ekki að kosta peninga; uppörvandi orð, hlýtt bros, einlægt hrós, símhringing, sms, netpóstur, heimsókn ..... þér dettur vafalítið margt fleira í hug.

Tilfinningar
Tilfinningar ráða svo miklu um það hvernig okkur líður. Þetta á  líka við þá sem sagðir eru með stáltaugar, þar er oft til slíkt úrval af glansmyndum og grímum að það hálfa væri miklu meira en nóg. Leggjum okkur fram við að gera okkar besta til að fólkinu í kringum okkur líði sem best. Leyfum okkur ekki að detta niður í neikvæða gagnrýni, leitum frekar að hinu jákvæða. Lífið getur verið fullt af dásamlegum augnablikum þrátt fyrir alla erfiðleikana, við getum sjálf fjölgað þessum augnablikum sem geta fleytt bæði okkur og öðrum í gegnum ólgusjó og brim þegar þannig stendur á.

Tilfinningar okkar hafa sterk áhrif á allt sem við tökum okkur fyrir hendur og  höfum líka í huga að tilfinningarnar hafa líka þau áhrif að við látum ýmislegt ógert sem við myndum annars gera - í öðru tilfinningalegu ástandi. Þetta getur bæði verið jákvætt og neikvætt allt eftir því hvað um er að ræða. Tilfinningar okkar byggja á upplifunum okkar - jafnvel á einhverju sem gerðist fyrir mörgum átum síðan, jafnvel áratugum. Tilfinningar geta allt í einu blossaðu upp á nær eldingarhraða og tekið öll völd. Þá er vel ef við getum haft tilfinningalegt ráðrúm til að skoða hvort það sé í raun einhver ástæða fyrir því að bregðast við með þeim hætti sem okkur varð á.

Dæmið um litlu músina
Sem lítið dæmi má nefna þegar lítil mús skýst inn í sumarbústað og húsfreyjan stekkur ósjálfrátt upp á stól og hrópar „MÚS" ... rétt eins og í teiknimynd með Tomma og Jenna.  Músin er agnarsmá og er líklega ekki síður hrædd við tröllvaxna konuna og risavaxinn varðhundinn sem flýtir sér að hrópandi og skjálfandi húsbónda sínum. Fyrsta tilfinning konunnar við að sjá músina skjótast inn til sín er minningin frá barnæsku þegar mýsnar hlupu yfir fætur hennar í myrkrinu á moldargólfinu í sveitinni, hvað þá þegar þær voru út um allt í hlöðunni og litla hnátan fann þær hlaupa upp eftir bakinu .... o.sv. fr. Þessi sama kona getur þess vegna líka átt góðar mýsluminningar - t.d. frá því að hafa setið úti í fjósi og fylgst með músaholunum í torfveggnum og beðið þess að mýsla litla kæmi út, helst með alla músafjölskylduna til að gæða sér á rúsínukökunni og ostbitunum sem litla stúlkan hafði geymt handa þeim frá eftirmiðdags kaffi tímanum. Hinsvegar þegar músin skýst óvænt inn í sumarbústaðinn í hörkufrosti og vetrarkulda - þá eru það neikvæðu tilfinningarnar sem taka völdin og valda því að húsfreyjan stekkur upp á stólinn.

Þessi litla saga er hér sögð til að minna okkur á að þegar við verðum fyrir því að fá neikvæð viðbrögð frá einhverjum - þá er hyggilegt að við skoðum slíkt með fyrirvara, tökum ekki allt inn á okkur persónulega og förum í baklás. Það leynast alltaf ástæður fyrir öllu, en stundum getur verið svo djúpt á ástæðum fyrir viðbrögðum annarra að það getur verið erfitt fyrir okkur að skilja hvað býr undir. Við getum ekki og munum aldrei geta lesið hugsanir og tilfinningar annarra, hvað þá raunverulegar ástæður þeirra. Það eina sem við getum reynt að hafa vald á eru okkar eigin tilfinningar - og það getur reynst ærið verkefni. Við berum ábyrgð á hamingju okkar og velferð. Ef eitthvað er öðruvísi hjá okkur en við erum sátt við þá er það okkar að gera eitthvað í málunum.

Gerðu þér far um að blómstra - og leggðu þitt af mörkum til að fleiri geti einnig notið hamingju og gleði. Njótum þess góða sem lífið býður okkur uppá og reynum eftir fremsta megni að gera draga úr því sem veldur erfiðleikum, jafnt hjá okkur sjálfum sem fólkinu okkar. 

Með bestu óskum um gleðilega jólahátíð,

Jóna Björg Sætran, M.Ed, markþjálfi
http://www.blomstradu.net/
jona@namstaekni.is

hitta fólkið - gagnrýni - fataval - menntun - ná prófi - skilnaðir